Blisko natury, daleko od polityki. Społeczne postawy wobec ochrony przyrody w Polsce

W najnowszym raporcie przyglądamy się związkom Polek i Polaków z naturą oraz ich postawom wobec ochrony przyrody. Wyniki badania jasno wskazują, że duma z polskiej przyrody oraz troska o jej ochronę to kwestie, które jednoczą społeczeństwo. Jednocześnie dbanie o środowisko naturalne postrzegane jest raczej jako indywidualna odpowiedzialność niż kwestia polityczna.

Jesteśmy dumni z polskiej przyrody  

Otaczająca nas przyroda budzi nie tylko bardzo pozytywne emocje, takie jak radość, spokój czy odprężenie, ale jest ona również największym źródłem dumy narodowej. Aż 90% Polek i Polaków odczuwa dumę z polskiej przyrody, a 42% przyznaje, że wywołuje ona w nich „bardzo dużą dumę”. Za nią plasują się m.in. osiągnięcia polskiej nauki oraz historia kraju. Polską przyrodę szczególnie doceniają Oddani tradycjonaliści, Spełnieni lokaliści oraz osoby powyżej 55. roku życia. Jednocześnie u części badanych duma miesza się ze złością i wstydem związanymi ze sposobem traktowania przyrody przez niektórych współobywateli czy instytucje państwowe, a także z obawą o to, czy jest ona wystarczająco chroniona przed zniszczeniem.

Kontakt z przyrodą wspiera nasz dobrostan, ale jest rzadszy, niż sobie tego życzymy 

Przebywanie w naturze stanowi ważny sposób radzenia sobie z codziennym stresem. Aż 89% Polek i Polaków przyznaje, że kontakt z przyrodą poprawia ich samopoczucie. Przekonanie to jest powszechne niezależnie od poglądów politycznych – najczęściej wskazują na nie Postępowi zapaleńcy (97%) oraz Oddani hierarchiści (97%), czyli członkowie segmentów o często odmiennych poglądach politycznych. Co istotne, przyroda jest dla większości stosunkowo łatwo dostępna – 94% respondentów deklaruje, że mieszka w odległości do 15 minut spacerem od terenów zielonych, takich jak park, las czy łąka. Mimo to wiele osób chciałoby spędzać więcej czasu na świeżym powietrzu. Utrudniają to jednak obowiązki zawodowe i domowe, a także rosnąca tendencja do spędzania czasu towarzyskiego w pomieszczeniach zamiast na świeżym powietrzu. 

Czujemy odpowiedzialność za ochronę przyrody

Regularny kontakt z naturą może wzmacniać poczucie odpowiedzialności za środowisko i sprzyjać większemu zaangażowaniu w jego ochronę. Potwierdzają to wyniki naszych badań: aż 87% respondentów uważa, że ochrona przyrody jest obowiązkiem każdego człowieka, a 71% deklaruje gotowość do większego działania na jej rzecz, gdyby miało taką możliwość.  Dla wielu Polek i Polaków ochrona przyrody sprowadza się jednak przede wszystkim do indywidualnych działań i wyborów. Zapytani o konkretne praktyki, wskazują m.in. segregację odpadów, ograniczanie zużycia wody i prądu oraz niezaśmiecanie otoczenia. Jednocześnie wiele osób nie potrafi wymienić instytucji odpowiedzialnych za ochronę środowiska ani działań podejmowanych na rzecz przyrody w ich najbliższym otoczeniu

Nasz pozytywny stosunek do przyrody przejawia się zarówno w chęci ochrony terenów zielonych, jak i zamieszkujących je dzikich zwierząt. Ich obecność w Polsce budzi w nas zdecydowanie pozytywne emocje- radość (60%), dumę (59%) i nadzieję (39%).  Aż 80% badanych zgadza się ze stwierdzeniem, że zwierzęta zasługują na naszą ochronę, ponieważ są istotami zdolnymi do odczuwania bólu, strachu i stresu. Nie dziwi więc, że skrzywdzenie bezbronnego zwierzęcia uznajemy za jedno z najbardziej nagannych zachowań człowieka. 

Ochrona przyrody nie stoi w sprzeczności z rozwojem gospodarczym 

Polki i Polacy nie postrzegają rozwoju gospodarczego jako sprzecznych celów. Wręcz przeciwnie, dostrzegają między nimi potencjalną synergię.  Jedynie 23% respondentów zgadza się ze stwierdzeniem, że rozwój gospodarczy jest ważniejszy od ochrony przyrody, podczas gdy 42% wyraża opinię przeciwną. Co więcej, 61% badanych uważa, że ochrona przyrody sprzyja rozwojowi gospodarczemu. Obie sfery są więc postrzegane jako wzajemnie powiązane – oczekujemy odpowiedzialnych inwestycji, które zapewnią wysoki poziom życia, a jednocześnie ochronią środowisko naturalne przed degradacją.

Dotychczasowe działania władz na rzecz ochrony przyrody Polki i Polacy oceniają dosyć krytycznie. Aż 70% badanych uważa, że kwestia ta powinna być traktowana priorytetowo i że władze powinny przykładać do niej większą wagę. Opinię tę podzielają przedstawiciele wszystkich segmentów. Ochrona środowiska stosunkowo rzadko bywa jednak postrzegana przez pryzmat polityki i decyzji systemowych. Dla wieluzwiązek między decyzjami politycznymi a ochroną lasów, wód czy gatunków zwierząt nie jest oczywisty. W rezultacie w społecznej świadomości słabiej obecny jest szerszy, systemowy i globalny wymiar wyzwań środowiskowych.  

Przyroda łączy Polki i Polaków ponad podziałami politycznymi 

Chęć oderwania przyrody od polityki z jednej strony może prowadzić do negatywnych konsekwencji, takich jak brak zrozumienia celowości działań z obszaru polityki środowiskowej.  Z drugiej strony ma jednak również wymiar pozytywny - wzmacnia wspólnotowy charakter troski o środowisko. Ochrona przyrody okazuje się jedną z tych coraz rzadszych wartości, które łączą nas ponad podziałami partyjnymi i ideologicznymi. 

Niemal połowa 48% respondentów uważa, że troska o przyrodę jest bliska ludziom niezależnie od ich poglądów politycznych — przekonanie to częściej podzielają osoby o bardziej konserwatywnych poglądach. Z kolei aż 45% Postępowych zapaleńców, najbardziej progresywnego segmentu, jest zdania, że stosunek do ochrony przyrody zależy od poglądów politycznych. 

Ochrona przyrody pozostaje ważną wartością dla Polek i Polaków. Niezależnie od wieku, miejsca zamieszkania czy poglądów politycznych chętnie spędzamy czas na łonie natury i chcemy zachować ją dla przyszłych pokoleń. 

Nota metodologiczna:  

Badanie ilościowe zostało przeprowadzone na zlecenie More in Common Polska metodami CATI/CAWI przez agencję Opinia24 w dniach 1–15 października 2025 r., N = 1500. W ramach badania jakościowego zrealizowaliśmy 5 wywiadów grupowych online z przedstawicielkami i przedstawicielami 7 segmentów społecznych, zróżnicowanymi pod względem płci, wieku i miejsca zamieszkania.   

Na wykresach, w których uwzględniono filtry z preferencjami partyjnymi, prezentujemy wyniki dla wszystkich elektoratów. Jednak ze względu na niewielką liczebność wyborców Polski 2050, PSL, Konfederacji Korony Polskiej, Nowej Lewicy i Razem deklaracje tych elektoratów należy interpretować z ostrożnością.